Welk water gebruikt u voor uw brooddeeg?
Wij krijgen soms vragen over de invloed van waterkwaliteit op brood en dat onderwerp is best interessant. Hoog tijd dus om hier een keer wat aandacht aan te besteden in deze blog. Zoals u weet heeft u voor het bakken van een goed brood eigenlijk maar een paar ingrediënten nodig: meel, water, zout en eventueel gist. Over het meel wordt vaak uitgebreid nagedacht, maar water is minstens zo interessant. Een brooddeeg bestaat tenslotte voor een groot deel uit water. De samenstelling van dat water kan invloed hebben op uw deeg, de fermentatie en uiteindelijk uw brood. Denk bijvoorbeeld aan de hoeveelheid mineralen in het water, maar ook aan de temperatuur. Toch hoeft u echt niet meteen flessen bronwater in huis te halen. Met Nederlands kraanwater kunt u prima brood bakken. Maar waarom kan het ene water dan toch een ander resultaat geven dan het andere?
Hard of zacht water bij brood bakken
Misschien heeft u weleens gehoord dat u hard of juist zacht kraanwater heeft. De hardheid van water wordt voornamelijk bepaald door de hoeveelheid calcium en magnesium die erin zit. Hoe meer van deze mineralen aanwezig zijn, hoe harder het water is. Die mineralen hebben ook invloed op uw brooddeeg. Heel zacht water kan een wat zachter en slapper deeg geven. Harder water kan het deeg juist wat steviger maken. Dat betekent overigens niet dat hard water beter is. Bij erg hard water kan het deeg juist weer wat stugger worden. De hardheid van kraanwater verschilt in Nederland per regio. Bakt u altijd hetzelfde brood en merkt u na een verhuizing of tijdens een vakantie ineens dat uw deeg anders aanvoelt? Dan zou het water daar dus best iets mee te maken kunnen hebben.
Water en de werking van gist
Niet alleen de mineralen in het water zijn belangrijk. Ook de temperatuur van het water heeft invloed op uw brood en die invloed merkt u vaak veel sneller. Gebruikt u warm water voor uw brooddeeg, dan wordt uw deeg ook warmer en gaat de gist sneller aan het werk. Met kouder water gebeurt precies het tegenovergestelde. Uw brooddeeg blijft koeler en heeft meer tijd nodig om te rijzen. Dat kunt u tijdens het bakken juist in uw voordeel gebruiken. Is het hartje zomer en behoorlijk warm in uw keuken? Gebruik dan wat koeler water. Staat u op een koude winterdag brood te bakken, dan kunt u juist iets warmer water gebruiken. Gebruik echter nooit heet water om uw brood sneller te laten rijzen, want bij een te hoge temperatuur kan de gist beschadigd raken.
Welk water gebruikt u voor zuurdesem?
Bij zuurdesem speelt water nog een extra rol. Een desemstarter bestaat uit levende gisten en melkzuurbacteriën. Iedere keer dat u uw starter voedt, voegt u opnieuw meel en water toe. Dat water wordt dus onderdeel van de omgeving waarin de gisten en bacteriën zich ontwikkelen. Ook hierbij kunnen de mineralen in het water verschil maken. Calcium en magnesium kunnen de fermentatie ondersteunen en daarom kan uw desemstarter door water met heel weinig mineralen zich anders gedragen dan mineraalrijker water. Daarnaast kunnen bepaalde stoffen die aan drinkwater worden toegevoegd invloed hebben op de micro-organismen in uw desem. Vooral chloor en chloramine worden in dit verband vaak genoemd.
Heeft chloor in water invloed op zuurdesem?
Wie online naar informatie over zuurdesem zoekt, komt al snel het advies tegen om geen kraanwater te gebruiken vanwege het chloor. Omdat chloor micro-organismen remt, kan een flinke hoeveelheid ervan ook de gisten en melkzuurbacteriën in een desemstarter tegenwerken. Vaak zijn dit tips uit het buitenland. Chloor wordt in verschillende landen gebruikt om drinkwater te desinfecteren. Voor Nederlandse thuisbakkers ligt dat gelukkig anders. In Nederland wordt drinkwater normaal gesproken zonder chloor gedistribueerd. U hoeft hier dus niet standaard uw kraanwater te filteren voordat u er een desemstarter mee voedt. Woont of verblijft u in een land waar het kraanwater wel met chloor wordt behandeld, dan kan gefilterd water een uitkomst zijn. Zeker wanneer u merkt dat uw desemstarter maar moeilijk actief wordt.
En hoe zit het met mineraalwater uit flessen?
Misschien gebruikt u liever mineraalwater uit een fles voor het bakken van brood. Houd er dan rekening mee dat de samenstelling per soort flink kan verschillen. Sommige mineraalwaters bevatten weinig mineralen, terwijl andere juist veel calcium en magnesium bevatten. Kijk daarom eens op het etiket van de fles. Een mineraalwater met een hoog gehalte aan calcium en magnesium is behoorlijk hard water en kan uw deeg steviger of zelfs wat stugger maken. Mineraalwater is dus niet automatisch beter voor uw brood dan kraanwater. Het gaat vooral om welke mineralen erin zitten en hoeveel. Voor brooddeeg wordt doorgaans matig hard water als prettig beschouwd. Als praktische richtlijn kunt u kijken naar ongeveer 50–100 mg calcium per liter en 10–30 mg magnesium per liter. Het hoeft absoluut niet exact binnen die waarden te vallen; het gaat er vooral om dat u geen extreem mineraalarm of juist zeer mineraalrijk water kiest.
Kraanwater of gefilterd water?
Dan blijft natuurlijk de vraag over: welk water kunt u nu het beste in uw brood gebruiken? Voor de meeste Nederlandse thuisbakkers is dat gewoon kraanwater. Heeft u een desemstarter die vrolijk bubbelt en goed groeit? Dan hoeft u echt niet ineens op gefilterd water over te stappen. Heeft u juist een starter die maar niet op gang wil komen, dan kan het wel leuk zijn om eens te testen of ander water verschil maakt. Gebruik bijvoorbeeld een aantal voedingen achter elkaar gefilterd water, terwijl u hetzelfde meel en dezelfde verhoudingen blijft gebruiken. Wordt uw starter ineens duidelijk actiever? Dan weet u dat het water waarschijnlijk toch een rol speelde. Merkt u geen verschil, dan kunt u het probleem beter ergens anders zoeken, zoals meel, gist of desem.
Meer weten?
Deze blog gaat over de invloed van waterkwaliteit op brood. Wilt u meer weten over het bakken van brood? Leest u dan ook eens onze blogs Autolyse, wat is het en hoe werkt het?, Enzymactiviteit en het bakken van brood, De invloed van zout op gist en gluten en Brood bakken zonder broodverbeteraar.